Trước năm 2030, 5 huyện ngoại thành của Thành phố Hồ Chí Minh (TPHCM) dự kiến sẽ trở thành những quận mới thuộc thành phố, trong đó, so với 30 chỉ tiêu cấp quận thì hiện huyện Hóc Môn mới đạt 23/30 tiêu chí, Nhà Bè đạt 23/30, Củ Chi đạt 23/30, Cần Giờ đạt 19/30 và Bình Chánh là huyện tiếp cận nhất chỉ tiêu với 26/30 chỉ tiêu.
Nội dung xây dựng các huyện trên thành những quận mới được đề cập trong Kế hoạch xây dựng đề án đầu tư các huyện thành quận (hoặc thành phố thuộc TP.HCM) trong giai đoạn 2021-2030, UBND TP.HCM ban hành kế hoạch này. Đề án được đề xuất bởi Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ XI, nhiệm kỳ 2020-2025.
Các huyện Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè, Củ Chi và Cần Giờ có vị trí địa lý tại các vị trí cửa ngõ thành phố đồng thời cũng là những nơi kết nối các tỉnh miền Đông và Tây Nam Bộ. Các huyện trong những năm qua đã có tốc độ đô thị hoá nhanh, cụ thể là nhiều khu đô thị, cơ sở hạ tầng, tuyến cao tốc đã và đang trong quá trình hoàn thành xây dựng. Trình độ dân trí và lối sống đô thị ở 5 huyện này không khác nhiều các quận nội thành.
Dựa vào các chỉ tiêu và thông số như dân số, diện tích, phát triển kinh tế – xã hội, hạ tầng đô thị…, Sở Nội vụ đánh giá huyện Bình Chánh đạt 26/30 tiêu chí, Nhà Bè và Củ Chi đạt 23/30 tiêu chí, Hóc Môn 22/30 tiêu chí, Cần Giờ thấp nhất với 19/30 tiêu chí.
Theo Điều 6 Nghị định 62/2011, điều kiện để các khu địa phương được nâng cấp thành quận thuộc thành phố trực thuộc Trung ương gồm các tiêu chí như: mật độ dân số đạt từ 10.000 người trở lên mỗi km2; tỷ lệ lao động phi nông nghiệp phải từ 90% trở lên so với tổng số lao động; tỷ trọng công nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch trong cơ cấu kinh tế đạt từ 90% trở lên; hạ tầng đô thị đồng bộ và hoàn chỉnh…
Theo Nghị quyết 1211 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, về việc thành lập quận, UBND cấp tỉnh sẽ xây dựng đề án báo cáo Chính phủ. Sau đó, Bộ Nội vụ trình Thủ tướng quyết định thành lập Hội đồng thẩm định đề án thành lập quận; chủ trì, phối hợp các bộ, ngành thẩm định đề án thành lập quận… Cuối cùng, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định.
Trong đề án chung, TP.HCM phân công từng sở, ngành thực hiện các đề án riêng gồm: Sở Kế hoạch và Đầu tư sẽ phụ trách đề án kinh tế đô thị; Sở Văn hóa và Thể thao phụ trách đề án văn hóa đô thị; Sở Quy hoạch và Kiến trúc phụ trách đề án hạ tầng đô thị; Viện Nghiên cứu phát triển phụ trách đề án con người đô thị và Sở Nội vụ phụ trách đề án quản lý nhà nước.
Chính quyền TP.HCM sẽ ưu tiên ngân sách để lập, điều chỉnh, bổ sung các quy hoạch như phân khu đô thị, phát triển hạ tầng hoặc phát triển các khu đô thị mới. Thành phố cũng tạo điều kiện huy động nguồn lực người dân, giúp doanh nghiệp phát triển các khu đô thị, khu công nghiệp, du lịch, thương mại… đồng thời thực hiện đấu giá các khu đô thị mới để có vốn phát triển cơ sở hạ tầng. Ngoài ra, TP.HCM còn có kế hoạch đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tao điều kiện phát triển trình độ dân trí, phát triển khoa học – công nghệ, văn minh đô thị và cuối cùng là nâng cao quản lý, vận hành tất cả các lĩnh vực.
TS Cao Vũ Minh của Trường Đại học Luật TP HCM, ông cho rằng bây giờ là thời điểm thích hợp để thành phố bắt đầu thực hiện kế hoạch này, bởi kế hoạch này rất phù hợp với việc TP.HCM đang thực hiện Nghị quyết 131/2020 của Quốc hội về tổ chức chính quyền đô thị tại TP.HCM và Nghị quyết 1111/2020 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã và thành lập TP Thủ Đức thuộc TP HCM.
Tuy nhiên, ông Minh cũng lưu ý việc thực hiện kế hoạch cần phải thực hiện từng bước một cách khoa học, chặt chẽ với cơ sở pháp lý thực tiễn, rõ ràng,… Nếu việc đô thị hóa bị cưỡng ép thực hiện thì cũng chẳng có lợi ích gì cho chính sách chăm sóc người dân cũng như phát triển cơ sở vật chất. Kết quả công cuộc đô thị hóa mà chính quyền đô thị luôn mong muốn là mang lại sự thuận lợi và thụ hưởng cho người dân.
TS-KTS Võ Kim Cương cho rằng cần tránh suy nghĩ chủ quan về việc lập tức chuyển đất huyện thành đất quận mà không quan tâm đến tiêu chuẩn về đô thị, hạ tầng, có thể ý nghĩa sâu xa của ý tưởng này là muốn chuyển đất nông nghiệp thành đất đô thị khi chuyển huyện thành quận.
Theo ông Cương, dù khu vực có là quận hay huyện thì vẫn có đất nông nghiệp, chứ không nhất thiết quận phải có đất đô thị 100%. Ông phân tích rằng trong các đô thị, đất đai ở mỗi địa điểm có vai trò khác nhau. Vì vậy, giá trị kinh tế của công viên không thể đem đánh giá với khách sạn hay giá trị rừng Cần Thơ cũng không thể đem ra đánh giá với trung tâm thành phố. Từ đó, ông cho rằng quận, thành phố phải có khu vực đất dự trữ, đất rừng, đất nông nghiệp… và phải có quy hoạch đô thị bảo đảm môi trường sống và nhu cầu sinh thái.
Bài: Hào – Tổng hợp
