Tuyến đường sắt cao tốc trị giá 7,3 tỷ USD nối giữa hai thành phố lớn nhất của Indonesia sẽ được triển khai vào tháng 10, đánh dấu một cột mốc quan trọng trong nỗ lực tăng tốc phát triển cơ sở hạ tầng của đất nước.
Mặc dù nó có thể cải thiện năng suất kinh tế và kinh doanh tổng thể, nhưng những lợi ích đó có thể bị lấn át bởi gánh nặng nợ tăng vọt của Jakarta khi chi phí dự án tiếp tục bị đội lên.
Lợi ích từ dự án
Tàu cao tốc chạy trên uyến đường sắt dài 142 km nối thủ đô Indonesia với Bandung dự kiến sẽ di chuyển với tốc độ 350 km/h, hoạt động bằng điện và không phát thải carbon trực tiếp trong quá trình vận hành. Khi hoàn thành, đây sẽ là công trình đầu tiên thuộc loại hình này ở Đông Nam Á.
Là một phần của Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, nó được tài trợ bởi một tập đoàn gồm các công ty nhà nước của Indonesia và Trung Quốc có tên PT KCIC. Ban đầu dự kiến nó sẽ được hoàn thành vào năm 2019 nhưng sau đó đã bị trì hoãn do nhiều sự chậm trễ trong hoạt động và bội chi ngân sách lên 1,2 tỷ USD.
Việc chạy thử nghiệm sẽ diễn ra vào tháng 9 và trong khi quá trình kiểm tra an toàn đang diễn ra. Các quan chức cũng được cho là đang xem xét liệu có nên mở rộng tuyến đường sắt đến thành phố Surabaya hay không.
Đường sắt cao tốc là mối ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Indonesia – ông Joko Widodo, hay được biết đến nhiều hơn ở quê nhà với cái tên Jokowi.
Kể từ khi nhậm chức, ông đã tìm cách thu hút các hợp đồng đầu tư cơ sở hạ tầng, chẳng hạn như tàu trên không hoàn toàn mới của Jakarta và tàu điện ngầm do Nhật Bản tài trợ.
Arief Anshory Yusuf, giáo sư kinh tế tại Đại học Padjadjaran của Bandung và là thành viên thỉnh giảng tại Đại học Quốc gia Úc, giải thích: “Nó sẽ gia tăng quy mô và hiệu quả của nền kinh tế vì khả năng di chuyển giữa hai thành phố trở nên thuận tiện hơn”.
“Chia sẻ kiến thức và ý tưởng sẽ tăng năng suất kinh tế, đồng thời cải thiện sự gần gũi trong kinh doanh. Tăng trưởng kinh tế của hai khu vực này sẽ tăng lên”, ông nói.
Rủi ro tiềm tàng
Tuy nhiên, chi phí dự án leo thang có thể đẩy nợ chính phủ Indonesia lên cao và làm lu mờ mọi lợi ích kinh tế ngắn hạn.
Ban đầu, đoàn tàu được tài trợ bởi PT Kereta Cepat Indonesia Trung Quốc – một tập đoàn gồm các công ty từ Trung Quốc và Indonesia được giao nhiệm vụ xây dựng dự án đường sắt. PT KCIC đã nhận được khoản vay 4,55 tỷ USD từ Ngân hàng Phát triển Trung Quốc thuộc sở hữu của chính phủ.
Nhưng với chi phí ngày càng tăng cao, Jokowi đã đồng ý sử dụng quỹ nhà nước để hỗ trợ tài chính cho tuyến đường sắt, điều mà các chuyên gia cho rằng sẽ làm tăng thêm gánh nặng tài chính công vốn đã ở mức cao do các chi phí liên quan đến đại dịch.
Reuters đưa tin dẫn lời một bộ trưởng cấp cao rằng, vào tháng 4, Indonesia đã tìm kiếm khoản vay bổ sung 560 triệu USD từ Ngân hàng Phát triển Trung Quốc.
Các nhà nghiên cứu từ Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Luật có trụ sở tại Jakarta cho biết trong một bài bình luận hồi tháng 5 trên ấn phẩm The Conversation: “Việc sử dụng ngân sách nhà nước làm tài sản thế chấp có thể dẫn đến thua lỗ và cuối cùng sẽ đẩy gánh nặng trả nợ cho người dân Indonesia”.
Các nhà nghiên cứu cảnh báo: “Indonesia nên tận dụng vị thế chiến lược là quốc gia sáng lập và chủ tịch ASEAN năm nay để đàm phán lại với Trung Quốc nhằm giảm nguy cơ vướng vào tình trạng vỡ nợ và thiệt hại nặng nề hơn”.
Theo Yusuf, nếu tuyến đường sắt Jakarta-Bandung gây ra chi phí dài hạn và làm tăng thâm hụt ngân sách nhà nước thì đó có thể được coi là một khoản đầu tư tồi.
Trong kịch bản đó, tiền chi việc này sẽ tốt hơn nếu được chi vào các khoản đầu tư thay thế như dự án thủy lợi. Ông nói thêm, loại hình kinh doanh mạo hiểm đó sẽ giảm nghèo ở nông thôn tại nhiều khu vực – những lợi ích sẽ vượt qua khả năng tăng năng suất kinh tế của tàu cao tốc.
Một bài xã luận gần đây trên tờ báo địa phương Kompas cho biết, nếu tuyến đường sắt trị giá 108,14 nghìn tỷ rupiah Indonesia (IDR) (7,3 tỷ USD), điều đó có nghĩa là mỗi km đường ray cần khoản đầu tư khoảng 758 tỷ IDR.
Báo cáo cho biết: “Số tiền này rõ ràng là cao hơn so với chi phí xây dựng đường thu phí, vốn chỉ ở mức khoảng 90-110 tỷ IDR/km.”
Giới quan sát cho rằng việc có đủ hành khách thực sự có thể làm mất đi lợi thế về môi trường
Trong khi tàu điện giảm mức tiêu thụ năng lượng và ô nhiễm đi đáng kể so với ô tô và tàu diesel, thì những đoàn tàu không được sử dụng đúng mức có thể kém hiệu quả về mặt chi phí hơn.
Putra Adhiguna, trưởng nhóm nghiên cứu công nghệ năng lượng khu vực châu Á tại Viện Phân tích Tài chính và Kinh tế Năng lượng, giải thích: “Trên mỗi km mà tàu di chuyển, dự kiến sẽ giảm từ một nửa đến hơn hai phần ba mức tiêu thụ năng lượng với một chuyến tàu đông người”.
“Việc chuyển từ các phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng rất đáng được hoan nghênh, nhưng tỷ lệ hành khách thấp sẽ dẫn đến hiệu quả sử dụng năng lượng thấp đồng thời tạo gánh nặng cho nguồn tài chính vận hành tuyến đường và ngân sách công.”
Do Jakarta và Bandung có khoảng cách tương đối gần nhau, chỉ cách nhau khoảng 150 km nên các tuyến đường thu phí hiện tại có thể khiến tàu cao tốc trở nên yếu thế hơn so với ô tô và các tuyến đường sắt khác.
Adhiguna cho biết: “Với mức giá cao và sự tồn tại của nhiều loại hình vận chuyển cạnh tranh khác, nguy cơ tỷ lệ hành khách thấp là rất thực tế và cần được khắc phục nhanh chóng”.
Bài: Hiếu Võ – Theo CNBC
