Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ – Jerome Powell hiện đang phải đối mặt với một bài toán nghiệt ngã sau báo cáo về lạm phát được trình lên: Có lẽ ông phải đẩy nền kinh tế rơi vào tình trạng suy thoái để giành lại quyền kiểm soát giá cả.
Sau khi khả dĩ chống chọi lại được tình hình vào cuối năm ngoái, cựu giám đốc ngân hàng trung ương Arthur Burns, Powell đã ngày càng trở thành kẻ triệt hạ lạm phát. Đó là một chức vụ mà ông ấy có thể sẽ rất vui vẻ chấp nhận, qua những biểu hiện trước truyền thông sau quyết định tăng lãi suất vốn đã được dự đoán từ trước.
Nhưng ít nhất cho đến nay, ông ta tránh xa việc thông qua những chính sách tiền tệ cứng nhắc – và nguy cơ về một đợt suy thoái kinh tế nghiêm trọng – thứ mà Volcker đã dùng để phá vỡ hậu quả của lạm phát bốn thập kỷ trước. Đến gần đây, Powell đã thừa nhận rằng việc kiểm soát áp lực giá cả thực sự vô cùng khó khăn – và thậm chí nó có thể cao hơn tỷ lệ thất nghiệp – tuy nhiên ông vẫn hạn chế đề cập đến khủng hoảng kinh tế.
Cựu nhà hoạch định chính sách của ngân hàng trung ương Mỹ, Alan Blinder nói: “Chủ tịch Fed không muốn nói đến suy thoái kinh tế, nhưng ai trong chúng ta cũng hiều được rằng ông ta sớm muốn cũng phải cần đến nó thôi”
Ngày càng nhiều nhà kinh tế – bao gồm cả cựu Phó Chủ tịch Fed Blinder – nói rằng có thể thu hẹp quy mô nền kinh tế và tỷ lệ thất nghiệp cao hơn để đưa lạm phát xuống mức có thể chấp nhận được, ít hơn nhiều so với mục tiêu 2% của Fed.
Nhà kinh tế trưởng của JPMorgan Chase & Co – ông Bruce Kasman cho biết: “Tôi cảm thấy không mấy khả quan về một cơ hội ổn định lạm phát ở mức có thể chấp nhận được mà không phải trải qua đợt suy thoái kinh tế.” Ông nhận thấy một sự phát triển theo chiều hướng tồi tệ, trong đó thời kỳ lạm phát cao kéo dài và thị trường lao động thắt chặt dẫn đến nhu cầu tiền lương tăng cao và tăng chi phí cho các công ty.
Trong nghiên cứu được công bố vào ngày 6/6, Trưởng ban Kinh tế Mỹ Anna Wong của Bloomberg và các đồng nghiệp của bà đã đặt khả năng suy thoái trong năm nay là 1/4 và của năm sau là 3/4. Họ cho biết “suy thoái vào năm 2022 là khó có thể xảy ra, nhưng suy thoái vào năm 2023 sẽ khó tránh khỏi.”
Lợi tức trái phiếu tăng vọt và giá cổ phiếu giảm do lo ngại Fed sẽ gay gắt hơn trong các đợt ban hành chính sách tiền tệ sau khi có tin giá cả hàng tiêu dùng tăng ở mức cao nhất trong 40 năm là 8,6% vào tháng 5 so với một năm trước đó.
Lợi tức trên Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm chạm mức 3,28%, vượt qua mức đỉnh trong năm 2018 để giao dịch ở mức cao nhất kể từ năm 2011 và lãi suất tương lai báo hiệu thắt chặt 175 điểm cơ bản cho đến hết tháng 9, ngụ ý mức tăng 75 điểm cơ bản tại một trong những ba cuộc họp tiếp theo của Fed.
Chỉ số giá chi tiêu cho tiêu dùng cá nhân – thước đo lạm phát của Fed – đã tăng 6,3% trong tháng 4 so với một năm trước đó, gấp hơn ba lần so với mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương. Nếu không tính chi phí cho thực phẩm và năng lượng, thì con số này là 4,9%.
Ethan Harris, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu kinh tế toàn cầu tại Bank of America Corp, cho biết Fed có thể sẵn sàng thỏa hiệp và chấp nhận mức lạm phát cố định ở mức 3%, với ý định giải quyết tình mất kiểm soát một cách từ tốn hơn. Điều đó sẽ tránh đẩy Mỹ vào tình trạng suy thoái.
Tuy nhiên, lạm phát ở mức cao càng lâu, thì khả năng nó có thể duy trì trong nền kinh tế càng lớn. Đó là những gì đã xảy ra vào những năm 1970 khi Burns là chủ tịch Fed và đó là lý do chính tại sao Volcker sau đó phải đẩy nền kinh tế vào một mớ hỗn độn để giảm lạm phát.
Giáo sư Đại học Princeton cho biết, hành động quá khích để giải quyết áp lực giá dai dẳng cũng mang đến những nguy hiểm. Việc làm này có thể đẩy nền kinh tế vào một cuộc suy thoái rất nghiêm trọng khiến tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt.
Nhà kinh tế Peter Hooper của Deutsche Bank, một trong những người đầu tiên ở Phố Wall dự báo vể suy thoái kinh tế, cho biết sẽ là một “sai lầm nghiêm trọng” nếu Fed đẩy lại mục tiêu xuống còn 2%. Và đó là một sai lầm mà ông ấy tin rằng Powell không muốn mắc phải.
Ít nhất ở hiện tại, Powell có một thứ mà Burns không có: sự ủng hộ chính trị trong việc hành động để chống lại lạm phát.
Biden, người đã tổ chức một cuộc họp hiếm hoi với Powell, đã nhiều lần tái khẳng định sự độc lập của Fed trong việc làm những gì họ cho là cần thiết để giải quyết vấn đề lạm phát. Và tổng thống cũng đã nói rõ rằng ông coi lạm phát cao là vấn đề kinh tế số 1 mà Mỹ phải đối mặt.
Phương Nhi – Theo Bloomberg
