Theo dự báo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), năm 2024 sẽ chứng kiến mức vay nợ kỷ lục của các quốc gia giàu. Nhu cầu tái cấp vốn cho các khoản nợ cũ với lãi suất cao hơn đang tạo áp lực nặng nề lên kế hoạch chi tiêu của nhiều chính phủ.
Bóng ma lãi suất cao
Báo cáo được công bố bởi OECD vào thứ Năm (7/3) cho biết tổng lượng nợ phát hành tại 38 quốc gia công nghiệp sẽ tăng 12%, lên tới 15,8 nghìn tỷ USD trong năm nay. Con số này vượt xa mức đỉnh điểm ghi nhận vào năm 2020, thời điểm các chính phủ dốc toàn lực hỗ trợ nền kinh tế trước đại dịch COVID-19.
Sự gia tăng đột biến này chủ yếu xuất phát từ nhu cầu tái cấp vốn cho lượng trái phiếu khổng lồ sắp đáo hạn. Theo ước tính của OECD, chi phí lãi vay của các quốc gia thành viên sẽ tăng từ 2,9% GDP năm 2022 lên 3,4% vào năm 2026 do lãi suất cao, gây áp lực lên ngân sách quốc gia.
Mối lo ngại về kế hoạch vay nợ của các chính phủ ngày càng gia tăng khi các nhà đầu tư liên tục điều chỉnh dự báo về khả năng cắt giảm lãi suất trong năm nay. Vào đầu năm, thị trường dự đoán Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Fed) và Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) sẽ thực hiện ít nhất 6 lần cắt giảm lãi suất 0,25 điểm phần cho mỗi ngân hàng. Tuy nhiên, con số này hiện đã giảm xuống chỉ còn 3 hoặc 4 lần.
Thị trường trái phiếu: Liệu có “bão” ập đến?
Cho đến nay, thị trường vẫn đang cho thấy khả năng hấp thụ lượng trái phiếu khổng lồ được phát hành trong năm nay. Tuy nhiên, Robert Tipp – Giám đốc Trái phiếu Toàn cầu tại PGIM Fixed Income cảnh báo rằng nguy cơ “lặp lại” biến động như mùa thu năm ngoái vẫn hiện hữu nếu tốc độ tăng trưởng và lạm phát tại Hoa Kỳ – quốc gia nắm giữ một nửa tổng nợ chính phủ của các nước OECD – tiếp tục tăng tốc.
Chỉ trong 7 tuần, lợi suất trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ chuẩn đã tăng từ 4,1% lên 5% vào cuối tháng 10, bất chấp việc Fed giữ nguyên lãi suất trong giai đoạn này. Theo ông Tipp, “các cam kết thúc đẩy kích thích tài chính và chiến tranh thương mại trước thềm bầu cử có thể dẫn đến những biến động tương tự, đẩy lãi suất lên cao hơn và gia tăng chênh lệch tín dụng”.
Doanh số bán trái phiếu chính phủ của OECD trên đà đạt kỷ lục trong năm nay. Ảnh: Financial Times
Bức tranh ảm đạm
Báo cáo của OECD dự đoán tổng nợ chính phủ của các nước thành viên sẽ tăng 4% trong năm nay, lên 56 nghìn tỷ USD. Tỷ lệ nợ so với GDP cũng được dự báo sẽ tăng 1 điểm phần lên 84%, sau giai đoạn giảm hoặc đi ngang trong 3 năm sau đại dịch.
Doanh số bán trái phiếu chính phủ của OECD, sau khi loại bỏ tác động của việc tái cấp vốn, dự kiến sẽ thấp hơn một chút so với năm ngoái, ở mức 3,2 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, con số này vẫn cao hơn nhiều so với mức trung bình dưới 2 nghìn tỷ USD trong thập kỷ trước đại dịch.
Làn sóng bán ròng trái phiếu chính phủ
Bên cạnh nhu cầu vay nợ cao của các chính phủ, thị trường trái phiếu đang đối mặt với một diễn biến mới đầy bất ngờ: các ngân hàng trung ương – vốn nắm giữ khoảng 1/3 trái phiếu chính phủ của các nước OECD – đã bắt đầu bán ròng lượng trái phiếu nắm giữ.
Hành động này được dự đoán sẽ tạo ra “cú hích” mạnh mẽ lên thị trường trái phiếu, buộc các nhà đầu tư phải hấp thụ lượng trái phiếu khổng lồ, từ đó dẫn đến áp lực gia tăng lên lãi suất trái phiếu chính phủ.
Ông Carmine Di Noia, Giám đốc phụ trách các vấn đề tài chính và doanh nghiệp của OECD, nhận định: “Hầu hết lượng trái phiếu phát hành bổ sung trong đại dịch đã được các ngân hàng trung ương ‘tiêu thụ’. Tuy nhiên, hiện tại họ đang dần rút lui khỏi thị trường và điều này có thể dẫn đến những biến động lớn. Các nhà hoạch định chính sách cần hết sức thận trọng trong bối cảnh này”.
Thực trạng “thắt chặt định lượng”
Bốn ngân hàng trung ương lớn nhất thực hiện “thắt chặt định lượng” (QT) – bao gồm Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (Fed), Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), Ngân hàng Anh và Ngân hàng Canada – đã giảm lượng trái phiếu chính phủ nắm giữ từ 11,5 nghìn tỷ USD vào năm 2021 xuống 10 nghìn tỷ USD vào năm 2023. OECD dự báo con số này sẽ tiếp tục giảm thêm 1 nghìn tỷ USD vào năm 2024.
Báo cáo của OECD nhấn mạnh: “Khi QT được triển khai, vẫn chưa rõ nhà đầu tư nào sẽ tiếp nhận lượng trái phiếu chính phủ dồi dào này”. Đồng thời, báo cáo cũng cảnh báo rằng các nhà đầu tư nhạy cảm về giá “có thể đẩy lãi suất trái phiếu lên cao hơn nữa”.
Giang Nguyễn (Theo Financial Times)
