Nỗi lo lắng chung của giới trẻ Trung Quốc hiện nay là thất nghiệp, thiếu cơ hội việc làm ổn định và tương lai bất định. Trong khi một số chọn “nằm im” ở các công việc tạm thời của chính phủ, một số khác đang tìm kiếm những con đường mới như khởi nghiệp nông thôn. Chính phủ nước này cần có những giải pháp thiết thực hơn để giải quyết vấn đề thất nghiệp và trang bị cho thanh niên những kỹ năng cần thiết, giúp họ tự tin bước vào thị trường lao động đầy cạnh tranh.
Từ bỏ thành phố, thanh niên Trung Quốc về quê trồng dâu: Ước mơ trái ngọt giữa nỗi lo thất bại và kỳ vọng của gia đình
Các siêu đô thị của Trung Quốc chứng kiến sự sụt giảm dân số đồng bộ đầu tiên. (Lưu ý: Dân số được định nghĩa là những người đã cư trú tại khu vực ít nhất sáu tháng thời điểm cuối mỗi năm.) Ảnh: Bloomberg
Cung Thành Cường (30 tuổi) từng có công việc ổn định tại một công ty công nghệ ở Hàng Châu, kiếm được 200.000 nhân dân tệ (khoảng 28.000 USD) mỗi năm. Nhưng rồi đại dịch ập đến, công ty đóng cửa, Cường phải chuyển hướng sang trồng dâu tây ở vùng nông thôn tỉnh Chiết Giang.
40% vụ mùa bị sâu bệnh phá hủy, khiến chàng trai này có thể phải chịu thua lỗ tương đương số tiền anh từng kiếm được. Sau cú sốc thất bại khi thử sức với nghề viết blog tài chính, Cường nảy sinh niềm đam mê với trái cây. Nhờ sự ủng hộ từ các blogger đồng nghiệp, Cường nhận được vốn từ các nhà đầu tư thiên thần để thực hiện mơ ước cải thiện hương vị, chất lượng và giá cả của 20 loại trái cây khác nhau.
Tuy nhiên, hành trình này không hề dễ dàng. Cường phải đối mặt với cảm giác cô lập, đặc biệt là khi bố mẹ anh thất vọng với quyết định của con trai. “Cả bố mẹ tôi đều làm nông. Ước nguyện duy nhất của họ là con cái có cuộc sống khác khấm khá hơn. Họ thường tự hỏi, cho tôi học hành bao nhiêu năm làm gì để cuối cùng tôi lại quay về làm nông”, Cường chia sẻ.
Chính phủ khuyến khích thanh niên về nông thôn “hồi sinh” vùng quê
Thị trấn Vĩnh Phong ở tỉnh Quảng Đông (Trung Quốc) vào tháng 8, nơi những sinh viên trẻ mới tốt nghiệp đại học đã tìm được việc làm cho chính quyền địa phương. Ảnh: Bloomberg.
Trong nhiều thập kỷ qua, những bậc cha mẹ như bố mẹ của Cường đều đã đổ xô vào các thành phố lớn tìm kiếm việc làm, góp phần thúc đẩy sự phát triển thần tốc của Trung Quốc. Nhưng giờ đây, khi nền kinh tế lớn thứ hai thế giới chững lại, giới trẻ đang phải gánh chịu hậu quả của cuộc khủng hoảng thất nghiệp, với 1/5 người trẻ không có việc làm.
Những gia đình đã đầu tư vào việc học đại học cho con cái với khát khao về một cuộc sống trung lưu giờ đây cảm thấy hy vọng chưa kịp nhen nhóm đã vụt tắt. Năm 2022, lần đầu tiên bốn thành phố lớn ở Trung Quốc gồm Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu và Thâm Quyến đều ghi nhận dân số sụt giảm.
“Khi tôi tốt nghiệp năm 2014, ngay cả một sinh viên trung bình, không có kinh nghiệm như tôi, cũng có thể nhận được nhiều lời mời và tìm được việc làm tại một công ty tốt. Đó là điều mà thời đại ban tặng, còn bây giờ thì tôi không thể tưởng tượng nổi”.
Nông thôn Trung Quốc hiện là nơi ‘trú ẩn’ cho những người trẻ tuổi. Nhiều năm nay, Chủ tịch nước Trung Quốc tịch Tập Cận Bình đã kêu gọi thanh niên “hồi sinh vùng nông thôn”, nay lại tăng cường lời kêu gọi ấy. Tỉnh Quảng Đông cũng công bố kế hoạch thí điểm vào tháng 5, nhằm đưa 300.000 sinh viên tốt nghiệp đến các vùng nông thôn vào năm 2025. Các chương trình hỗ trợ bao gồm việc làm công vụ hai năm, thực tập nông nghiệp và chương trình ươm mầm để giúp triển khai các ý tưởng kinh doanh.
Nỗ lực “hồi sinh vùng nông thôn” của Trung Quốc: Giấc mơ đẹp hay giải pháp tạm thời?
Bảng thống kê với bên trái là số người nộp đơn xin công chức của Trung Quốc và bên phải là số lượng vị trí tuyển dụng đạt kỷ lục từ năm 2015 đến 2024. Có hơn 3 triệu người dự thi tuyển công chức trung ương năm 2024. Việc tái tổ chức chính phủ vào năm 2019 đã dẫn đến việc tuyển dụng sụt giảm trong năm đó. Ảnh: Bloomberg
Tại một hội thảo đầu năm nay, ông Đỗ Bằng – Phó hiệu trưởng Đại học Nhân dân Bắc Kinh và là cố vấn cho Bộ Nội vụ Trung Quốc cho biết: “Chúng tôi hiểu rằng con trẻ là khoản đầu tư lớn nhất của một gia đình, thậm chí còn lớn hơn cả bất động sản. Phải mất 20 năm hoặc hơn để nuôi dạy con cái trở thành một người thanh niên, vì vậy việc làm của họ ảnh hưởng trực tiếp đến cả gia đình. Đó là lý do tại sao chính phủ rất quan tâm đến việc làm của thanh niên”.
Tuy nhiên, việc tập trung vào việc làm nông thôn khó có thể cải thiện được tình trạng của giới trẻ Trung Quốc khi phải đối mặt với thách thức kinh tế khổng lồ. Bloomberg Economics dự đoán GDP tăng trưởng sẽ giảm một nửa xuống còn 4% một năm trong thập kỷ sau đại dịch Covid, so với 8% trong thập kỷ trước. Giá nhà giảm mạnh khiến các hộ gia đình lo lắng về tương lai, cùng đó là sự suy giảm niềm tin đã khiến đầu tư trực tiếp nước ngoài xuống mức thấp lịch sử.
Việc đưa sinh viên tốt nghiệp ra khỏi các thành phố – nơi phát triển các đổi mới công nghệ – có nguy cơ làm suy yếu thêm tăng trưởng, trong khi quá trình đô thị hóa chậm lại sẽ làm giảm nhu cầu nhà ở mới, một yếu tố đóng góp lớn cho nền kinh tế.
Bà Trần Huệ Linh (Jenny Chan), phó giáo sư xã hội học tại Đại học Bách khoa Hồng Kông, cho biết việc đưa người trẻ ra khỏi các trung tâm đô thị không giải quyết triệt để vấn đề kinh tế. Bà nói thêm rằng chính phủ có thể mở cửa nền kinh tế và thúc đẩy khu vực tư nhân để đạt hiệu quả hơn.
Hồi hương về nông thôn: Sự lựa chọn hay bất đắc dĩ?
Sinh viên tốt nghiệp Trung Quốc tìm kiếm thêm việc làm tại doanh nghiệp nhà nước, chính phủ. Ảnh: Bloomberg
Ý tưởng quay về nông thôn thường được liên tưởng đến cuộc thử nghiệm xã hội của những năm 1960, khi Mao Trạch Đông đưa hàng triệu thanh niên thành phố về làng. Tập Cận Bình cũng từng tự hào kể về 7 năm “xuống nông” ở miền Bắc Trung Quốc trong một bài luận năm 2002, viết rằng “đến năm 22 tuổi, tôi đã có mục tiêu sống rõ ràng và tràn đầy tự tin”. Truyền thông Trung Quốc thường xuyên quảng bá trải nghiệm này và những năm gần đây, Tập Cận Bình đã kêu gọi thanh niên phục vụ cơ sở và “nếm mật”, một thành ngữ phổ biến của Trung Quốc có nghĩa là “chịu đựng gian khổ”.
Tuy nhiên, giới trẻ ngày nay không còn tiếp cận những chuyến đi về nông thôn với tinh thần lạc quan của Tập Cận Bình. Nhiều người cảm thấy họ không có nhiều lựa chọn ngoài việc chấp nhận những công việc không phù hợp với kỹ năng của mình. Các ngành như công nghệ và giáo dục, từng thu hút nhiều sinh viên mới tốt nghiệp, đang gặp khó khăn hơn các ngành khác do những thay đổi chính sách, khiến nhiều người phải chuyển sang các công việc nhà nước.
Sự khác biệt này khiến chúng ta đặt ra câu hỏi: Liệu phong trào “hồi hương về nông thôn” ở Trung Quốc thực sự là tự nguyện, hay là hệ quả của cơ hội hạn chế? Có lẽ là sự kết hợp của cả hai.
Giang Nguyễn (Theo Bloomberg)
