Lệnh cấm xuất khẩu gạo của Ấn Độ khiến nhiều nước trên thế giới nhanh chóng chuẩn bị để tránh tình trạng thiếu hụt gạo trong nước. Thực trạng một số quốc gia cố gắng xuất khẩu để “lấp đầy” khoảng trống 10 triệu tấn do New Delhi để lại gây lo ngại về lạm phát lương thực toàn cầu vốn đã ở mức cao.
Lệnh cấm năm 2023 có lặp lại hệ lụy giai đoạn 2007-2008?
Ảnh: Vietnam+
Các nhà phân tích cho biết, lệnh cấm mới nhất của Ấn Độ gần giống với lệnh cấm năm 2007 – 2008, từ đó gây ra hiệu ứng domino, khiến nhiều quốc gia khác buộc phải hạn chế xuất khẩu để bảo vệ người tiêu dùng nội địa.
15 năm trước, Ấn Độ mới chỉ chiếm khoảng 15% thị trường gạo toàn cầu nhưng quyết định cấm xuất khẩu ngũ cốc lúc đó cũng đã gây ra cuộc khủng hoảng lương thực kéo dài nhiều năm. Lần này, tác động đối với nguồn cung và giá cả có thể còn sâu rộng hơn khi Ấn Độ hiện chiếm trên 40% thị trường gạo toàn cầu, gây áp lực lên các quốc gia xuất khẩu gạo như Thái Lan và Việt Nam.
Tháng trước, sau khi Ấn Độ áp đặt lệnh cấm bán gạo trắng non-basmati để giảm đà tăng giá trong nước, giá gạo toàn cầu biến động nhanh chóng, đạt mức cao nhất trong 15 năm. Vào năm 2022, nước này đã hạn chế nguồn cung cấp gạo tấm chất lượng thấp. Các quốc gia nhập khẩu gạo non-basmati nhiều nhất là Philippines, Trung Quốc, Senegal, Nigeria, Nam Phi, Malaysia, Côte d’Ivoire và Bangladesh.
Theo các nhà phân tích, nguồn cung hạn chế có nguy cơ làm tăng giá gạo và lạm phát lương thực toàn cầu, ảnh hưởng đến người tiêu dùng kinh tế thấp ở châu Á và châu Phi. Các đơn vị nhập khẩu thực phẩm đang vật lộn với nguồn cung khan hiếm do thời tiết thất thường và gián đoạn vận chuyển qua Biển Đen.
Không thể xuất khẩu gạo ồ ạt, xuất khẩu một cách không hạn chế
Ấn Độ là nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới (Ảnh: Reuters)
Năm nay, các nước xuất khẩu gạo sẽ không thể tăng khối lượng xuất khẩu trên 3 triệu tấn mỗi năm vì còn phải đáp ứng nhu cầu nội địa trong bối cảnh thặng dư hạn chế. Thái Lan, Việt Nam và Pakistan, lần lượt là các nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai, thứ ba và thứ tư trên thế giới, đều rất muốn tăng doanh số do nhu cầu đối với vụ mùa tăng sau lệnh cấm của Ấn Độ. Trong đó, Thái Lan và Việt Nam đảm bảo rằng người tiêu dùng trong nước không bị ảnh hưởng do xuất khẩu tăng.
Bộ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Nguyễn Hồng Diên cho biết, “Không thể để xảy ra tình trạng một quốc gia xuất khẩu gạo phải đối mặt với nguồn cung khan hiếm và giá trong nước cao”. Hiệp hội các nhà xuất khẩu gạo Pakistan (REAP) cho biết, nước này đang phục hồi sau trận lũ lụt tàn phá năm ngoái, có thể xuất khẩu đến 4,5 triệu đến 5 triệu tấn. Tuy nhiên, trong bối cảnh lạm phát ở mức hai con số, việc xuất khẩu không hạn chế là khó xảy ra.
Thấp thỏm lo sợ việc nhiều quốc gia hạn chế xuất khẩu theo Ấn Độ
Giá gạo tăng đột ngột sau lệnh cấm của Ấn Độ (Ảnh: Reuters)
Nitin Gupta, phó chủ tịch cấp cao của Olam Agri Ấn Độ, một trong những công ty xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, cho biết, “Thái Lan, Việt Nam và các nước xuất khẩu gạo khác đang sẵn sàng đẩy mạnh cuộc chơi nhằm thu hẹp khoảng cách thiếu hụt lương thực do Ấn Độ tạo ra. Tuy nhiên, điểm hạn chế là khi các quốc gia xuất khẩu quá nhiều sẽ dễ tạo tiền đề cho việc tăng giá tại thị trường nội địa. Chúng ta đã từng chứng kiến đợt tăng giá khủng khiếp năm 2007-2008”. Năm 2008, giá gạo đạt mức cao kỷ lục trên 1.000 USD/tấn sau khi Ấn Độ, Việt Nam, Bangladesh, Ai Cập, Brazil và một số nước khác hạn chế xuất khẩu.
Giá gạo toàn cầu đã tăng khoảng 20% kể từ khi Ấn Độ áp đặt lệnh cấm và nếu giá tăng thêm 15% sẽ khiến Thái Lan và Việt Nam xem xét đến việc hạn chế xuất khẩu. “Vấn đề không phải là liệu các nước xuất khẩu gạo có hạn chế xuất khẩu hay không, mà là họ sẽ hạn chế bao nhiêu và khi nào họ sẽ thực hiện các biện pháp đó”, một thương nhân có trụ sở tại New Delhi cho biết. Tuần này, giá gạo ở Thái Lan và Việt Nam tăng vọt lên mức cao nhất trong 15 năm do người mua đổ xô đi mua trước thông tin Ấn Độ giảm xuất khẩu.
Thời tiết El Nino gây ra biến động thị trường gạo
Ảnh: VTC News
Gạo là lương thực chính của hơn 3 tỷ người và được sản xuất chủ yếu ở châu Á, nơi thời tiết El Nino khô hạn đang đe dọa mùa màng. Sau khi lưu lượng mưa thấp dưới mức bình thường được ghi nhận vào tháng 6 và tháng 7, Thái Lan đã khuyến cáo nông dân hạn chế diện tích trồng lúa vụ thứ hai.
Ở Ấn Độ, lượng mưa lớn phân bố thất thường trong mùa hè đã dẫn đến lũ lụt ở một số bang trồng lúa phía bắc, trong khi một số bang phía đông lại không đủ nước để tiến hành gieo trồng. B.V. Krishna Rao, chủ tịch Hiệp hội các công ty xuất khẩu gạo Ấn Độ cho biết, lượng mưa mùa hè là yếu tố cần thiết để sản xuất bình thường, từ đó cho phép New Delhi hủy bỏ lệnh cấm xuất khẩu gạo. Theo ông, chỉ có nguồn cung của Ấn Độ mới có thể khôi phục trạng thái cân bằng trên thị trường gạo toàn cầu.
Peter Clubb, nhà phân tích tại Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC) cho biết, “Chúng ta sẽ phải xem các hạn chế của Ấn Độ có hiệu lực trong bao lâu. Lệnh cấm có hiệu lực càng lâu thì các nước xuất khẩu khác càng khó bù đắp cho sự thiếu hụt”.
Giang Nguyễn (Theo Reuters)
