Kinh tế tầm thấp không còn là viễn cảnh xa vời mà đã dần hình thành, mang đến cơ hội hiếm có cho Hà Nội dẫn đầu giai đoạn chuyển đổi công nghệ đô thị tiếp theo.
Với tình trạng tắc nghẽn giao thông gây thiệt hại hàng tỷ đô la cho nền kinh tế mỗi năm, Hà Nội đang đẩy nhanh nỗ lực khai thác không phận tầm thấp như một biên giới tăng trưởng mới, định vị thủ đô dẫn đầu sự phát triển của nền kinh tế không gian tầm thấp bên cạnh cơ sở hạ tầng trên mặt đất và dưới lòng đất.
Giải pháp cho sự phát triển đô thị mật độ cao
Trong nhiều thập kỷ, sự phát triển của Hà Nội chủ yếu được định hình trong giới hạn không gian bề mặt, được đánh dấu bằng sự mở rộng cơ sở hạ tầng giao thông, mật độ xây dựng cao hơn và những nỗ lực tối ưu hóa việc sử dụng đất để đáp ứng nhu cầu kinh tế – xã hội.
Tuy nhiên, những hạn chế về mặt vật lý ngày càng gia tăng của không gian đô thị truyền thống đang cản trở tham vọng trở thành một thành phố hiện đại có khả năng cạnh tranh khu vực và quốc tế của Hà Nội trong giai đoạn 2030-2045.
Tính đến đầu năm 2026, diện tích đất dành cho giao thông chỉ chiếm khoảng 13% tổng diện tích thành phố, thấp hơn nhiều so với mức tối thiểu 20%-25% cần thiết cho một siêu đô thị hiện đại. Sự thiếu hụt này, kết hợp với mức tăng trưởng trung bình hàng năm 4,5% của phương tiện cá nhân, đã tạo áp lực rất lớn lên cơ sở hạ tầng giao thông mặt đất.
Do đó, thiệt hại kinh tế do tắc nghẽn giao thông ở thủ đô ước tính lên tới hàng tỷ đô la mỗi năm. Trong bối cảnh này, việc tìm kiếm các không gian phát triển mới để bổ sung cho các khu vực trên mặt đất và dưới lòng đất đã trở thành một ưu tiên chiến lược cấp bách.
Một phương pháp đột phá đang được các siêu đô thị toàn cầu đón nhận là nền kinh tế tầm thấp, hay LAE (các hoạt động kinh tế dựa trên máy bay không người lái, giao thông hàng không đô thị và dịch vụ không phận tầm thấp). Từng được xem là một khái niệm chỉ có trong khoa học viễn tưởng, giờ đây nó đã nổi lên như một ngành công nghiệp có giá trị cao với tác động kinh tế hữu hình.
Theo phân tích của Morgan Stanley, thị trường vận tải hàng không đô thị toàn cầu dự kiến sẽ đạt 1,5 nghìn tỷ đô la vào năm 2040. Tại các quốc gia tiên phong như Trung Quốc, vận tải hàng không đô thị (LAE) đã ghi nhận sự tăng trưởng nhanh chóng vào năm 2025 và trở thành một yếu tố đóng góp đáng kể vào cơ cấu GDP tại các trung tâm kinh tế lớn như Thâm Quyến và Quảng Châu.
Những số liệu này cho thấy một làn sóng kinh tế mới, trong đó không phận dưới 1.000 mét không còn là khoảng trống vô định mà là một nguồn tài nguyên kinh tế chưa được khai thác. Đối với Hà Nội, tham gia vào lĩnh vực này không chỉ đơn thuần là chạy theo xu hướng công nghệ. Nó mang lại những giải pháp thiết thực cho những thách thức dai dẳng trong nền kinh tế số và logistics đô thị.
Tại Hà Nội, nền kinh tế hàng không tầm thấp bao gồm tất cả các hoạt động kinh tế sử dụng máy bay không người lái, máy bay cất cánh và hạ cánh thẳng đứng bằng điện và các nền tảng hàng không thông minh khác. Tại Việt Nam, chi phí logistics hiện chiếm khoảng 16,8% GDP, cao hơn đáng kể so với mức trung bình 10-11% ở các nền kinh tế phát triển.
Nếu sử dụng UAV để xử lý việc giao hàng chặng cuối tại các khu vực đô thị đông dân cư, chi phí logistics có thể giảm tới 30% đồng thời hiệu quả vận chuyển được cải thiện gấp nhiều lần mà không cần mở rộng mạng lưới đường bộ. Điều này sẽ hỗ trợ mục tiêu của Hà Nội là đưa nền kinh tế số đóng góp 30% vào GRDP năm 2025 và hướng tới 40% vào năm 2030.
Một cột mốc thực tiễn quan trọng là chuyến bay thử nghiệm thành công tuyến vận chuyển y tế khẩn cấp bằng UAV giữa Bệnh viện Đa khoa Đức Giang và huyện Gia Lâm vào cuối năm 2025. Trong giờ cao điểm, xe cứu thương thường cần 35-45 phút để đi hết quãng đường này. UAV đã hoàn thành cùng quãng đường chỉ trong 7-9 phút.
Việc rút ngắn thời gian vận chuyển hơn 75% đối với các mẫu máu, mẫu bệnh phẩm và thuốc thiết yếu không chỉ mang lại hiệu quả hoạt động mà còn có giá trị nhân đạo to lớn bằng cách tối đa hóa “cửa sổ vàng” cho việc chăm sóc khẩn cấp.
Động lực mới của nền kinh tế số
Chương trình thí điểm này đã tạo nền tảng vững chắc cho thành phố đề xuất các cơ chế chính sách đặc biệt và chứng minh rằng hoạt động hàng không ở độ cao thấp có thể được quản lý an toàn trong môi trường đô thị với các hệ thống vận hành và giám sát mạnh mẽ.
Các dự báo kinh tế đô thị cho thấy LAE có thể đóng góp trực tiếp 1%-1,5% vào tăng trưởng GRDP của Hà Nội trong giai đoạn 2026-2030, nhờ hiệu ứng lan tỏa sang nhiều ngành công nghiệp hỗ trợ khác.
Về lĩnh vực sản xuất, dự án sẽ thúc đẩy sản xuất công nghệ cao, vật liệu composite và sản xuất pin mật độ cao tại Khu công nghệ cao Hoa Lạc. Đồng thời, dự án sẽ tạo ra các dịch vụ giá trị gia tăng mới trong lĩnh vực du lịch, giám sát cơ sở hạ tầng và nông nghiệp thông minh.
Tại các khu vực nông nghiệp ngoại ô như Đông Anh và Sóc Sơn, việc ứng dụng UAV đã được chứng minh là giúp giảm lượng nước sử dụng tới 90% và tăng năng suất lao động lên tới 50 lần so với các phương pháp truyền thống. Khi được tích hợp vào tổng thể GRDP, những lợi ích này sẽ tạo thành một động lực tăng trưởng mới, vừa bền vững vừa thân thiện với môi trường.
Trong lĩnh vực du lịch, các di sản văn hóa phong phú của Hà Nội và cảnh quan sông Hồng độc đáo mang đến tiềm năng lớn cho các tour du lịch trải nghiệm từ trên không. Nghiên cứu thị trường hàng không cho thấy du lịch bằng máy bay không người lái và trực thăng hạng nhẹ đang tăng trưởng ổn định khoảng 15% mỗi năm.
Việc triển khai các chuyến bay tham quan bằng máy bay cất cánh và hạ cánh thẳng đứng bằng điện (eVTOL) quanh Hồ Tây hoặc dọc theo vùng đồng bằng ngập lũ sông Hồng sẽ giúp đa dạng hóa các dịch vụ du lịch. Điều này cũng sẽ giúp định vị Hà Nội như một điểm đến công nghệ cao dành cho du khách có khả năng chi tiêu cao.
Sự chuyển đổi này sẽ giúp đưa lĩnh vực dịch vụ của thủ đô chuyển từ giai đoạn tăng trưởng theo chiều ngang sang giai đoạn tạo ra giá trị cao hơn, đồng thời củng cố thương hiệu đô thị của thành phố trên phạm vi quốc tế.
Về bản chất, kinh tế vùng thấp không phải là một viễn cảnh xa vời mà là một thực tế đang dần hình thành, mang đến cơ hội hiếm có cho Hà Nội dẫn đầu giai đoạn chuyển đổi công nghệ đô thị tiếp theo. Việc mở rộng không gian này không chỉ là giải pháp cho những nút thắt về cơ sở hạ tầng mà còn phản ánh tham vọng vươn lên tầm cao mới của thành phố.
Trên cơ sở những bước tiến cụ thể trong vận tải y tế và nông nghiệp thông minh, Hà Nội đang đặt nền móng cho một lĩnh vực kinh tế mới đầy triển vọng trên không trung. Dự kiến, vận tải hàng không dân dụng (LAE) sẽ đóng góp khoảng 1,5% vào GDP hàng năm, tương đương khoảng 1,2 tỷ USD vào năm 2030, đồng thời giảm chi phí vận chuyển nội thành lên đến 30%. Trong lĩnh vực y tế, thời gian vận chuyển cấp cứu có thể giảm từ 45 phút xuống dưới 10 phút.
Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cơ sở hạ tầng số, hệ thống vật lý và khung pháp lý linh hoạt, không phận tầm thấp phía trên thủ đô hứa hẹn sẽ trở thành động lực tăng trưởng mạnh mẽ, giúp Hà Nội thực sự cất cánh và vươn lên trở thành siêu đô thị hàng đầu khu vực trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
Ttttbhn
